Comics και λογοτεχνία

Τα κόμικς και η λογοτεχνία συνδέονται στενά, καθώς και τα δύο αποτελούν αφηγηματικές μορφές που αξιοποιούν τη γλώσσα και τη δημιουργικότητα για να μεταδώσουν ιστορίες, ιδέες και συναισθήματα. Αν και τα κόμικς χρησιμοποιούν κυρίως την εικονογράφηση σε συνδυασμό με τον γραπτό λόγο, διατηρούν πολλά λογοτεχνικά στοιχεία, όπως η πλοκή, η ανάπτυξη χαρακτήρων, ο διάλογος και οι αφηγηματικές τεχνικές. Πολλά λογοτεχνικά έργα έχουν προσαρμοστεί σε κόμικς και το αντίστροφο, κόμικς έχουν εμπνεύσει λογοτεχνικά κείμενα. Επιπλέον, σύγχρονα graphic novels θολώνουν ακόμα περισσότερο τα όρια μεταξύ των δύο μορφών τέχνης, αποδεικνύοντας ότι τα κόμικς μπορούν να έχουν την ίδια αφηγηματική και συναισθηματική δύναμη με τα παραδοσιακά λογοτεχνικά έργα.

Πρώιμες απόπειρες: Classics Illustrated

Η σειρά των Κλασσικών εικονογραφημένων μετέφερε «αριστουργήματα της Παγκόσμιας λογοτεχνίας» σε εικονογραφημένη μορφή, φιλοδοξώντας να κατακτήσει και το πιο δύσκολο και αρνητικά προδιατεθειμένο προς το διάβασμα παιδί. Στην Ελλάδα του 1951 ο εκδοτικός οίκος Πεχλιβανίδη αγόρασε τα δικαιώματα της ήδη επιτυχημένης αμερικάνικης σειράς (που κυκλοφορούσε από το 1944) Classics Illustrated από τον νέο-ϋορκέζικο οίκο Gilberton.

Στόχος του αμερικάνικου προτύπου ήταν καθαρά ο παιδαγωγικός, αναγνωρίζοντας πως τα παιδιά δεν ενδιαφέρονταν πλέον για τα έργα που το εκπαιδευτικό σύστημα τους πρότεινε, θεωρώντας τον όγκο αυτών το σημαντικότερο πρόβλημα προσέγγισής τους.Έτσι πρότεινε τη δραστική μείωση και εικονογράφησή τους, σώζοντας ουσιαστικά μόνο την πλοκή στα βασικά της σημεία.

Στην Ελλάδα κυκλοφόρησαν επιπλέον 83 τεύχη με θέματα από τη Μυθολογία και την ελληνική ιστορία.

Στη σειρά συνεργάστηκαν σημαντικοί άνθρωποι των γραμμάτων και της τέχνης, τόσο στα κείμενα (Β. Ρώτας, Σ. Μαυροειδή –Παπαδάκη με ψευδώνυμο Ειρήνη Φωτεινού), όσο και στην εικονογράφηση (Γραμματόπουλος Γ., Ζήσης Β., Μποστ, Βαλασάκης Π., Σπυρίδωνος Ε., Μπαρμπόγλου, Δραγώνας)

Ο Σαίξπηρ σε comics

Ο Σαίξπηρ, ως παγκόσμιο πολιτιστικό κεφάλαιο έχει μεταπηδήσει σε πολλές μορφές τέχνης, μεταξύ των οποίων και στα comics. Και εδώ οι προθέσεις των διασκευαστών ποικίλουν. Άλλοτε παραμένουν πιστοί στο πρωτότυπο, άλλοτε το παρωδούν και άλλοτε το εκσυγχρονίζουν. Στο έργο της Marcia Williams (The plays of Mr Shakespeare, 1998 / Bravo, Mr. William Shakespeare!, 2000) αποδίδεται με χιούμορ και ιστορική ακρίβεια το μικροσύμπαν του θεατρικού δρώμενου την εποχή του Σαίξπηρ.

Οι δουλειές των εικονογράφων Ian Pollock (1984) και Oscar Zarate (1990) συνιστούν δύο πολύ σημαντικές στιγμές στην εικονογράφηση του Σαίξπηρ, καθώς επεξεργάζονται το πλήρες κείμενο και αποτυπώνουν τη σκηνοθετική –θα λέγαμε– οπτική τους. Οι πρωτεϊκές γκροτέσκες φιγούρες του Pollock ανακαλούν το υπερφυσικό στοιχείο των έργων με κινηματογραφικό στιλ, ενώ ο Zarate επιτυγχάνει ένα εξίσου ζωηρό αποτέλεσμα με την έντονη χρήση του χρώματος και την εικονοποίηση φραστικών μεταφορών των κειμένων.

Ξένα Μυθιστορήματα σε comics

Οι διασκευές μυθιστορημάτων σε κόμικς αποτελούν έναν δημοφιλή τρόπο μεταφοράς κλασικών και σύγχρονων λογοτεχνικών έργων σε μια πιο οπτικοποιημένη και προσιτή μορφή. Μέσα από την εικονογράφηση και τον συνοπτικό διάλογο, οι ιστορίες αποκτούν μια νέα δυναμική, επιτρέποντας στους αναγνώστες να βιώσουν τη δράση και την ατμόσφαιρα με έναν διαφορετικό τρόπο. Πολλά κλασικά έργα, όπως τα μυθιστορήματα του Ιουλίου Βερν, αλλά και πιο σύγχρονα, έχουν διασκευαστεί σε κόμικς, διευρύνοντας έτσι την πρόσβασή τους σε ένα νεότερο ή πιο οπτικοκεντρικό κοινό. Παράλληλα, οι διασκευές αυτές συχνά προσφέρουν μια νέα ερμηνεία των πρωτότυπων έργων, με καλλιτεχνικές επιλογές που τονίζουν συγκεκριμένα θέματα ή πτυχές των χαρακτήρων. Έτσι, τα κόμικς λειτουργούν όχι μόνο ως εισαγωγή στη λογοτεχνία, αλλά και ως ένας εναλλακτικός τρόπος αφήγησης που συνδυάζει τον λόγο με την εικόνα για να μεταφέρει το βάθος και την ουσία ενός μυθιστορήματος.

Ελληνική Λογοτεχνία σε comics

Και στην Ελλάδα η παραγωγή κόμικς από λογοτεχνικά έργα, τόσο της αρχαιότητας (Κωμωδίες Αριστοφάνη των Αποστολίδη- Ακκοκαλίδη), Ερωτόκριτος (από τους Γούση- Ράγκο και Παπαμάρκο) όσο και σύγχρονα είναι πλούσια. Οι Βανέλλης- Πέτρου στο Παραρλάμα και το Γιούσουρι αναμετριούνται με τα ιερά τέρατα της νεοελληνικής λογοτεχνίας με μεγάλη επιτυχία. Ο Σολούπ στο Πράσινη πέτρα ωραιοτάτη, διασκευή του Καζαντζακικού Ζορμπά, δημιουργεί μια πολυεπίπεδη, διακειμενική ερμηνεία του έργου, που σέβεται το πρωτότυπο και το εμπλουτίζει.

Αυτοτελής "λογοτεχνική" παραγωγή σε comics

Σημαντικά πολυσέλιδα graphic novels υψηλής αισθητικής, με αιχμηρά θέματα, πολυστρωματικές αφηγήσεις και σύνθετη οπτική γλώσσα, διεκδικούν την δική τους αυτοτελή λογοτεχνικότητα, με τα κριτήρια που θέτει το ίδιο το μέσο. Δικαίως μπορούν να θεωρηθούν ισότιμα των λογοτεχνικών κειμένων του γραπτού λόγου.